Ik heb zelf een aantal jaren terug meegemaakt hoe dat mis kan gaan. In een gebiedsproces rond landbouw, natuur en stikstof brachten we via interviews zo objectief mogelijk in beeld wat er volgens verschillende stakeholders speelde. Ondertussen kwamen vanuit de boeren steeds meer artikelen, onderzoeken en bronnen op tafel die beschikbare overheidsinformatie tegenspraken. Wij waren als procesbegeleiders geen stikstofexperts en konden niet bepalen welke informatie ‘waar’ was.

We presenteerden op basis van de resultaten uit de interviews ons beeld aan de groep. Het liep volledig vast. Feiten werden betwist, bestuurders kwamen onder druk en uiteindelijk moest eerst de bestuurlijke vertrouwensrelatie worden hersteld.

Achteraf zie ik scherper wat daar gebeurde. We probeerden een kennisvraagstuk op te lossen, terwijl onder tafel iets anders speelde. Belangen botsten, vertrouwen stond onder druk en informatie was onderdeel geworden van de strijd.

En precies daar gaat het vaker mis. Onderzoek voelt veilig. Het is rationeel, objectief en geeft ons het gevoel dat we vooruitgaan. Maar soms gebruiken we onderzoek om het lastigere gesprek over belangen, onzekerheden en consequenties nog even uit te stellen.

Joint Fact Finding betekent voor mij daarom niet: laten we samen de waarheid vinden. Gezamenlijke kennisontwikkeling begint met andere vragen: wat moeten we eigenlijk weten? Wat weten we al? Wat is onzeker? Welke bronnen vertrouwen we? En waarvoor gaan we de uitkomst gebruiken? Dat is ook de essentie zoals we die binnen Verbindend Onderhandelen hanteren.

Tijdens de afsluiting van ons diner pensant ontstond daarvoor een prachtig beeld: trek allemaal even je eigen voetbalshirt uit en trek dan even dezelfde witte labjas aan.

Maar die labjas trek je pas aan als er voldoende vertrouwen is.

Mijn advies aan opdrachtgevers en bestuurders? Bestel bij een feitenstrijd niet automatisch een nieuw onderzoek. Vraag eerst welk gesprek je misschien uit de weg gaat.

Lisa Olsthoorn, procesmanager bij P2