Continuïteitswet beschermt integrale projecten tegen politieke weersomslag

Continuïteitswet beschermt integrale projecten tegen politieke weersomslag

Beste toekomstig gedeputeerde. Over een maand gaan we weer naar de stembus. Dit keer voor provinciale staten. U zult na een relatief korte periode van coalitievorming ineens de rol van gedeputeerde vervullen. Weet dat iedereen met spanning uitziet naar uw speerpunten en uw werkwijze. Ook nu zijn het weer spannende tijden voor alle partners die aan grote integrale opgaven werken.

Infrastructurele en andere grote integrale projecten lopen immers dikwijls veel schade op door de politieke dynamiek. Na elke verkiezingsuitslag en nieuwe coalitievorming is het wel in het nieuws, een groot project waar één van de partners de stekker uit trekt. Om nu en in de toekomst verkwisting van belastinggeld te voorkomen, moeten grote, lopende infrastructurele en andere integrale projecten worden gevrijwaard van het veranderlijke politiek klimaat en de wisselende besluitvorming. Ik vraag u vanuit uw nieuwe rol te pleiten voor een Continuïteitswet, die een degelijke voorbereiding van een integraal project vereist en het project ‘beschermt’ als er besluitvorming heeft plaatsgevonden.

Steeds vaker bent u regisseur van een lang lopende integrale ontwikkeling waarbij landeigenaren, omwoners, natuurorganisaties, bedrijfsleven en diverse overheden betrokken zijn. In overleg komen win-win-afspraken steeds vaker voor, waarbij investeringen in bijvoorbeeld economische doeleinden worden gekoppeld aan natuurdoelstellingen. Met investeringen van diverse overheden. Op zich een goede zaak. 

Koerswijziging

Deze werkwijze heeft echter grote risico’s. Na elke verkiezing kan een overheid de stekker eruit trekken. Denk aan de manier waarop staatssecretaris Henk Bleker het Oostervaarderswold schrapte als een door de provincie Flevoland geplande ecologische verbindingszone tussen het Natura 2000-gebied Oostervaardersplassen bij Almere en het Horsterwold bij Zeewolde. Of het stoppen van het Wieringerrandmeerproject, het afblazen van de regiotram Groningen-Assen of de wijze waarop de doorstart van Vliegveld Twente is geblokkeerd door het nieuwe college in Enschede. 

Schade

Het is niet altijd duidelijk welk bedrag gemoeid is met stoppen van een project. De hoogte van reeds gemaakte kosten wordt vaak gebruikt in de politieke communicatie: ‘het is nu zonde om te stoppen, want anders worden er miljoenen weggegooid’ of ‘het valt wel mee, er was veel meer verloren als het project was doorgegaan.’ 

Alle partijen spreken echter ook over het verlies van geloofwaardigheid in de overheid, jarenlange onzekerheid voor ondernemers, frustraties bij belangen-behartigers en, nog erger, toenemende onverschilligheid bij bewoners. We moeten vrezen dat dit in de toekomst steeds vaker zal voorkomen. Nationale, provinciale en gemeentelijke verkiezingen vinden zelden tegelijkertijd plaats. Er zijn dus iedere vier jaar minimaal drie momenten dat dit risico zich voordoet. Jarenlang kostbaar voorwerk wordt bij een nieuwe politieke wind van tafel geblazen. 

Democratisch

Het risico wordt te groot. Bent u het eens met een uitzonderingspositie voor grote infrastructurele en andere integrale projecten? Stel dat deze projecten gaan vallen onder een Continuïteitswet, met scherpe en glasheldere toetsing door zowel de coalitie als de oppositie. Het blijft een democratisch proces door een koppeling aan de grondwetsystematiek. Alleen met steun van tweederde meerderheid in de Kamer, de staten of de raad komt het project onder de wet te vallen en mogen er wijzigingen in bestaande plannen worden doorgevoerd.

We zijn al goed op weg. De Crisis- en herstelwet, de Tracéwet, de Spoedweg Wegverbreding en straks de Omgevingswet vereenvoudigen al het huidige stelsel van wetgeving voor ontwikkeling en beheer van de leefomgeving. En deze wetgeving zal al hand in hand gaan met de nodige gedragsverandering bij alle betrokken

Toch is daarmee nog niet het toenemend risico weggenomen dat eenmaal genomen besluiten in een later stadium kunnen worden teruggedraaid, met grote schade tot gevolg. 

Vertrouwen

U vraagt zich natuurlijk af of het niet juist goed is dat bewoners eens in de vier jaar via hun stem de koers kunnen doen wijzigen? Is het niet juist nodig dat slecht lopende- of megalomane plannen kunnen worden bijgestuurd of stopgezet, onder het adagium: beter ten halve gekeerd dat ten hele gedwaald? Of dat nieuwe kennis leidt tot andere inzichten? Dat is zeker een belangrijk punt en moet in de Continuïteitswet ook mogelijk blijven. Maar wel uitsluitend met tweederde meerderheid.

De winst zit vooral in de belangrijke preventieve werking van de wet. Ons systeem zonder Continuïteitswet verleidt politici ertoe om binnen hun kabinets- of collegeperiode besluitvorming te forceren. Met alle gevolgen van dien. Met een Continuïteitswet staat het belang van degelijke onderbouwing en integrale benadering centraal en draagt iedere bestuurder zijn beste steentje bij. Grote projecten zijn immers vrijwel nooit te realiseren in één raads-, staten-, of Kamerperiode. Met de ruimte die de Continuïteitswet biedt, kunnen we werkelijk strenge eisen stellen aan een goede voorbereiding met alle stakeholders, en dus aan een zorgvuldig legitimatieproces bij de achterban van de bestuurlijke partners. De relatief hoge kosten van invoering van de wet verdient zich snel genoeg terug. U voorkomt hiermee dat er onnodig veel belastinggeld wordt verspild en dat vertrouwen in de overheid als partner verder afbrokkelt. 

Karsten Schipperheijn is projectmanagementspecialist bij P2